Tijdens de dies natalis van Vronesteyn verzorgde pater Marc Lindeijer sj op maandag 28 september een lezing over de heilige Laurentius. Op uitnodiging van rector Walter Broeders stond hij stil bij de missie van de Kerk, samengevat in de drievoudige zending van vieren, leren en dienen, bezien vanuit het leven en getuigenis van de patroonheilige van het bisdom Rotterdam.

Bij de viering van de 38e dies natalis kwamen studenten, medewerkers, ambassadeurs, donateurs en vertegenwoordigers van andere opleidingsinstituten samen op Vronesteyn. Rector Walter Broeders opende de avond met een woord van welkom en verwees naar woorden van paus Leo XIV over het belang van gemeenschap in de Kerk.

Roeping en samenwerking

“Eenieder neemt deel volgens zijn of haar roeping en in een zeer persoonlijke gehoorzaamheid aan de stem van de Geest, maar dat is nooit zonder anderen; het is altijd met communio”, citeerde hij de paus.

Rector Broeders benadrukte dat de opleiding van toekomstige priesters en diakens vorm krijgt dankzij samenwerking met andere instellingen, in het bijzonder het Ariënsinstituut en de Tilburg School of Catholic Theology (TST) en Grootseminarie Rolduc.

Hij sprak zijn vreugde uit over de gesprekken die hij voert met jonge mensen die nadenken over hun roeping. “Het kerkelijke klimaat beweegt. Er is reuring.” Met het oog op de landelijke Roepingenweek (1 t/m 7 november) en de Katholieke Jongerendag (7 november) onderstreepte hij het belang van ontmoeting en gesprek met jongeren.

In de landelijke Roepingenweek vindt op dinsdag 3 november een bijeenkomst plaats rond het beeld van de heilige Laurentius dat door het bisdom reist en dan in Voorschoten is. Bisschop Van den Hende en rector Broeders gaan daar met jongeren in gesprek over roeping.

“Het is belangrijk dat wij allen in onze ontmoetingen met jongeren de schoonheid van het ambt uitdragen”, zei rector Broeders. “Vanuit de band die wij als priesters en diakens met elkaar hebben rond de bisschop; de diocesane spiritualiteit. Met de zending van de bisschop worden we gezonden naar de mensen in onze parochies.”

Meer dan een legende

Pater Marc Lindeijer sj was uitgenodigd als deskundige op het gebied van heiligenlevens. Hij opende zijn lezing met het gebed tot de heilige Laurentius dat kort na de oprichting van het bisdom Rotterdam in 1959 werd uitgegeven en dat in het jubileumjaar is herdrukt. Daarin wordt gebeden om Laurentius na te volgen in trouw aan de bisschop, liefde voor de eredienst, zorg voor de noodlijdenden en standvastigheid in het geloof.

Vanuit zijn expertise als hagiograaf maakte pater Lindeijer onderscheid tussen de bekende legende rond Laurentius en de historische gegevens die over hem beschikbaar zijn. Veel wat over hem bekend is, blijkt pas ruim anderhalve eeuw na zijn dood te zijn opgetekend.

Zo is het volgens hem niet waarschijnlijk dat Laurentius op een rooster de marteldood stierf. Waarschijnlijker is dat hij, zoals veel andere christelijke martelaren in Rome, werd onthoofd.

“Maar geef de legende niet prijs”, drukt hij de toehoorders op het hart. “Legenden kunnen soms meer waar zijn dan de waarheid zelf. Ze dragen een prachtige boodschap uit.”

Tegelijkertijd wees hij op het belang van historisch onderzoek. “Als christenen zijn we ook verplicht te blijven zoeken naar de waarheid, omdat ons geloof een historisch geloof is. God is mens geworden in een bepaald jaar, op een bepaalde plek, uit een bepaalde moeder, en heeft een zeer historische Kerk gesticht. God werkt doorheen de feiten en doorheen de geschiedenis.”

“Behoud de legende, maar wees niet bang daarnaast ook de geschiedenis te vertellen. De legende kan inspireren en geloof zichtbaar maken, terwijl de geschiedenis helpt scherper te zien wie Laurentius werkelijk was en waarom hij ook vandaag betekenis heeft. Zowel de legende als de geschiedenis kunnen ons dichter brengen bij de heilige Laurentius en bij het geloof waarvan hij getuige was.”

Een Kerk onder druk

Om de historische Laurentius beter te begrijpen, schetste pater Lindeijer de situatie van de Kerk in de derde eeuw. Christenen vormden inmiddels een aanzienlijke minderheid in Rome en kregen te maken met vervolgingen onder de keizers Decius en Valerianus.

Dat leidde tot interne spanningen. Een belangrijke vraag was hoe om te gaan met christenen die tijdens vervolgingen hun geloof hadden verloochend. Sommigen wilden hen blijvend uitsluiten, terwijl anderen milder waren.

Tegen die achtergrond trad op 31 augustus 257 paus Sixtus II aan, “een goede en vredelievende priester”. Zijn pontificaat duurde echter kort. Op 6 augustus 258 werd hij samen met vier diakens gearresteerd en onthoofd. Later diezelfde dag volgden nog twee diakens. Vier dagen later stierf ook Laurentius.

“Dat is wat honderd procent zeker is in de biografie van Laurentius”, aldus Lindeijer. “Er was een diaken Laurentius die in het jaar 258 op 10 augustus de marteldood is gestorven.”

De bekoring van status

Pater Lindeijer ging in op de positie van diakens in de vroege Kerk. Zij waren verantwoordelijk voor de zorg voor armen, het brengen van de eucharistie naar zieken en gevangenen, het inzamelen van middelen voor hulpverlening en de communicatie binnen de Kerk in tijden van vervolging. Tegelijkertijd waren zij de naaste medewerkers van de bisschop.

Historische bronnen spreken over diakens die een hogere plaats willen innemen dan priesters. Kerkelijke auteurs uit de vierde eeuw waarschuwden tegen arrogantie onder diakens. Lindeijer stelde daarom de vraag of de legende van Laurentius misschien juist bedoeld was als voorbeeld van wat een diaken behoort te zijn: niet eerzuchtig of geldzuchtig.

Gemeenschap, zelfgave en geloof

Voor de betekenis van Laurentius voor de Kerk van vandaag baseerde hij zich op wat Augustinus over hem zegt en op een tekst van paus Damasus. In de preken van Augustinus, die een tijdlang in Rome had gewoond, wordt Laurentius “een milde en machtige voorspreker bij God” genoemd. “Wie kent niet de verdiensten van de martelaar die wij gedenken? Wie heeft in Rome gebeden en werd niet verhoord?” Pater Lindeijer: “Laurentius komt naar voren als een begenadigd man en een man van geloof.”

Vertaald naar de drievoudige zending raakt zijn voorspraak als heilige aan het vieren, zijn zelfgave aan het dienen, en zijn vermogen om vreugde én leed met de ogen van het geloof te bezien aan het leren.

Getuigen van het evangelie

In de afsluiting verwees pater Lindeijer naar een toespraak van paus Leo XIV tot de clerus van Rome op 12 juni 2025. De paus riep daarin op tot nieuwe broederlijkheid onder priesters, diakens en allen die werkzaam zijn in de Kerk. Ook spoorde hij aan om de uitdagingen van deze tijd niet uit de weg te gaan, maar ze te zien als kansen om van het evangelie te getuigen.

Volgens Lindeijer herkennen we daarin opnieuw de houding van Laurentius. “Hij liep niet weg voor de uitdagingen van zijn tijd. Voor hem betekende dat uiteindelijk de dood. Dat risico lopen wij minder. Maar dat wil niet zeggen dat wij met minder edelmoedigheid die uitdagingen tegemoet mogen treden.”

• Gebed voor ons bisdom op voorspraak van de heilige Laurentius (1959, heruitgave jubileumjaar 2026)