De betekenis van katholieke begraafplaatsen: geloof en zorgvuldig beheer

De bijeenkomst vond plaats in de maand november die vanouds begint met Allerzielen

image

Foto’s: Bisdom Rotterdam

Op woensdag 18 november kwamen mensen uit het bisdom die betrokken zijn bij rooms-katholieke begraafplaatsen bijeen in de aula van R.K. Begraafplaats en Crematorium St. Laurentius in Rotterdam voor de bijeenkomst Katholieke begraafplaatsen: barmhartigheid en toekomstbestendigheid. Tijdens de middag stonden zowel de betekenis van de katholieke begraafplaats als het beheer centraal.

Een historische plek

De deelnemers worden welkom geheten door directeur Theo van Werkhoven, die kort stilstaat bij de bijzondere geschiedenis van deze Rotterdamse begraafplaats.

“Op de Algemene Begraafplaats in Crooswijk was een katholiek gedeelte, en dat is er nog steeds. De katholieken hadden echter andere wensen. Hier bevond zich een landgoed waarvan de eigenaresse het naliet aan het toenmalige bisdom Haarlem, onder de voorwaarde dat hier een rooms-katholieke begraafplaats zou worden gevestigd. Dat is een wezenlijk onderdeel van onze geschiedenis, en op die plek bent u vandaag te gast.”

De huidige begraafplaats werd in 1867 opgericht en nadert daarmee een bijzonder jubileum. Volgend jaar bestaat zij 160 jaar.

image
image

Begraafplaatsen: getuigen, dienen, vieren

Bisschop Van den Hende geeft aan dat de bijeenkomst plaatsvindt in de maand november die vanouds begint met Allerzielen. Hij plaatst de bijeenkomst in het kader van het 70-jarig jubileum van het bisdom Rotterdam en de heilige Laurentius.

Laurentius is de naamgever van de begraafplaats, patroon van de stad en van het bisdom. “Als diaken heeft hij zich enorm ingezet voor de werken van barmhartigheid. En bij die werken van barmhartigheid hoort ook het begraven van de doden (cf Tobit 1, 17). Tegelijkertijd is de diaken Laurentius niet alleen iemand die zich inzet voor de werken van barmhartigheid, maar ook voor het vieren van het geloof en voor het getuigen van het geloof.”

image

Bij een katholieke uitvaart komen die drie wezenlijke taken van de Kerk samen: dienen, vieren en getuigen. Het begraven van de doden is een werk van barmhartigheid. Het is ook een vorm van vieren, “met gebed voor de zielenrust van de gestorvene, de Heer steeds weer aanroepen, ook in moeilijke tijden, wanneer er veel verdriet is en het gevoel van gemis zich sterk laat gelden.”

“Het getuigenis ligt in het feit dat wij als katholieken geloven in de verrijzenis”, vervolgt de bisschop “Wij geloven in het eeuwig leven. Wij geloven dat de dood op aarde niet het laatste woord heeft. Daarom willen wij iemand ook in de liturgie, bij het begraven, aanbevelen aan de Heer. Dat eeuwig leven hoort wezenlijk bij ons geloof, zo niet als het allerbelangrijkste dat wij belijden.”

“Het is belangrijk dat wij dat benadrukken, zeker als je op een katholieke begraafplaats bent. Dat zij ook de sfeer ademt van dat vertrouwen op het eeuwig leven en dat zij de sfeer ademt van een verlengstuk van ons kerkelijk en gelovig leven, in het licht van Pasen.”

image
image

Verrijzenis, eerbied en barmhartigheid

In zijn lezing verwijst de bisschop naar de instructie “Ad resurgendum cum Christo” (“Om met Christus te verrijzen”) uit 2016 van het Dicasterie voor de Geloofsleer. Dit document onderstreept dat begraven en cremeren nooit los mogen worden gezien van het geloof in de verrijzenis. “De instructie maakt duidelijk wat het betekent om in het licht van ons paasgeloof te spreken over een uitvaart, over het begraven of cremeren van de doden.”

“Wij vieren de eucharistie, de kruisdood en verrijzenis van Christus, om het paasfeest te vieren en te gedenken dat Jezus verrezen is. Zijn verrijzenis is het fundament van ons geloof in het eeuwig leven”, zegt de bisschop.

De bisschop noemt drie fundamentele uitgangspunten voor de katholieke visie op begrafenissen en crematies: geloof in de verrijzenis, eerbied voor het lichaam en vertrouwen op Gods barmhartigheid.

“Die zijn ook een grote troost wanneer iemand zonder familie wordt begraven. Ook dat gebeurt regelmatig. Iemand overlijdt en men heeft geen idee of er nog familie is. Maar ook dan mogen wij zeggen: iemand is een mens met een naam en een gezicht. Misschien had diegene op aarde geen directe relaties meer die wij kunnen achterhalen. Misschien heeft hij of zij lange tijd weinig gemeenschap met andere mensen ervaren. Maar bij de Heer staat niemand alleen.”

image

Cultuur van geloof

“Het is duidelijk dat een katholieke begraafplaats een bepaalde cultuur van geloof kan uitdragen”, zegt de bisschop. Hij is daarom blij met deze ontmoeting.

“Ik wens u veel inspiratie toe om de boodschap van Pasen, het geloof in de verrijzenis en het eeuwig leven, levend te houden in uw betrokkenheid bij uitvaarten en begraafplaatsen. Allereerst voor uzelf, maar misschien ook ten aanzien van en voor anderen, door de liefde en het geduld die u betracht, en door een cultuur te bevorderen waarin wordt nagedacht over de betekenis van begraven en cremeren in het licht van Pasen.”

“Door daarover in gesprek te gaan, kunt u ook anderen helpen om te vertrouwen op de Heer en te beseffen dat het leven van iedere mens een gave van God is.”

Zorgvuldig beheer

Na de inleiding van de bisschop gaat mr. Marieke Wijnbeld in op de juridische en praktische aspecten van het beheer van katholieke begraafplaatsen.

Zij maakt duidelijk dat goed beheer verder gaat dan het onderhoud van graven en groenvoorzieningen. Beheerders krijgen te maken met grafrechten, verlengingen, administratie, aansprakelijkheid en de communicatie met nabestaanden. Daarbij spelen het burgerlijk recht, de Wet op de lijkbezorging en het kerkelijk recht een rol.

image
image

Een belangrijk hulpmiddel daarbij is het modelreglement voor katholieke begraafplaatsen, dat beschikbaar is via rkkerk.nl. Dit reglement vormt de basis en kan worden aangepast aan de situatie van de eigen begraafplaats.

In het reglement worden onder meer bepalingen opgenomen over verschillende soorten graven, de duur en verlenging van grafrechten, grafbedekking, monumenten, ruimingen en de rechten en plichten van rechthebbenden.

Tijdens de bijeenkomst wordt benadrukt dat veel nabestaanden zich niet realiseren dat grafrechten vaak voor een beperkte periode worden uitgegeven. Wanneer die termijn afloopt, moeten beheerders zorgvuldig handelen volgens wettelijke procedures en nabestaanden tijdig informeren. Een betrouwbare administratie is daarbij essentieel.

De bijeenkomst maakt duidelijk dat op katholieke begraafplaatsen de zorg voor overledenen samenkomt met de opdracht van de Kerk om te getuigen van de verrijzenis van Christus. Ook maakt zij duidelijk dat zorgvuldig beheer daarvoor onmisbaar is.