Digitale technologie dreigt enkele fundamentele pijlers van de menselijke beschaving ingrijpend te veranderen. Dat zegt paus Leo XIV in zijn boodschap voor Wereldcommunicatiedag op 17 mei 2026.

“Door menselijke stemmen en gezichten, wijsheid en kennis, bewustzijn en verantwoordelijkheid, empathie en vriendschap te simuleren, mengt kunstmatige intelligentie zich niet alleen in informatie-ecosystemen, maar dringt het ook het diepste niveau van communicatie binnen, namelijk in menselijke relaties.”

Gezichten en stemmen zijn volgens de paus heilig. “God, die ons naar zijn beeld en gelijkenis heeft geschapen, gaf ze ons. Het behouden van menselijke gezichten en stemmen betekent het bewaren van deze onuitwisbare weerspiegeling van Gods liefde.”

De centrale vraag is volgens hem hoe we kunnen groeien in menselijkheid en kennis door het verstandig gebruik van digitale technologie en kunstmatige intelligentie. We kunnen de kansen omarmen die zij bieden, maar moeten niet de ogen sluiten voor risico’s en complexe vraagstukken die ermee gepaard gaan.

Paus Leo noemt verschillende gevaren. Zo zijn algoritmen op sociale media vooral gericht op het maximaliseren van betrokkenheid. Snelle emoties worden beloond, terwijl zaken die tijd en reflectie vragen minder aandacht krijgen. Bovendien: “Door mensen te groeperen in bubbels van gemakkelijke consensus en gemakkelijke verontwaardiging, verminderen deze algoritmen ons vermogen om te luisteren en kritisch te denken, en vergroten ze sociale polarisatie.”

Daarnaast wordt het volgens hem steeds moeilijker om onderscheid te maken tussen echte mensen en digitale creaties. “Terwijl we door onze feeds scrollen, wordt het steeds moeilijker om te bepalen of we met andere mensen omgaan of met ‘bots’ of ‘virtuele influencers’.”

Ook waarschuwt hij voor vooroordelen in AI-systemen. AI-modellen worden gevormd door het wereldbeeld van hun makers en door de data waarop zij zijn getraind. Daardoor kunnen ze de stereotypen en vooroordelen reproduceren die in die data zitten. De paus waarschuwt daarvoor, omdat moet worden voorkomen dat bestaande sociale ongelijkheden en onrechtvaardigheden worden vergroot en versterkt.

De paus roept daarom op tot verantwoordelijkheid en samenwerking: “De taak die voor ons ligt is niet om digitale innovatie te stoppen, maar om deze te sturen en ons bewust te zijn van de ambivalente aard ervan.”

Online platforms moeten zich verantwoordelijk opstellen en rekening houden met het algemeen belang. Wetgevers en toezichthouders roept hij op tot regulering. Media- en communicatiebedrijven dragen verantwoordelijkheid voor het versterken van publiek vertrouwen door nauwkeurigheid en transparantie centraal te stellen, in plaats van het “najagen van betrokkenheid”.

Volgens paus Leo moeten alle betrokken partijen samenwerken. Hij noemt met name de technologiesector, wetgevers, creatieve bedrijven, de academische wereld, kunstenaars, journalisten en docenten. Zij moeten bijdragen aan de ontwikkeling van verantwoord digitaal burgerschap. Daarbij verdient onderwijs in mediawijsheid, informatievaardigheden en AI-geletterdheid bijzondere aandacht

Katholieken kunnen en moeten volgens hem een belangrijke bijdrage leveren. Zij kunnen mensen helpen kritisch te leren denken en te groeien in geestelijke vrijheid, vooral jongeren, ouderen en anderen die zich buitengesloten of machteloos voelen tegenover snelle technologische veranderingen.

“We moeten begrijpen hoe algoritmen onze waarneming van de realiteit vormen, hoe AI-vooroordelen werken en welke mechanismen bepalen hoe bepaalde inhoud in onze tijdlijnen of feeds aanwezig is. En ook wat de economische principes en modellen van de AI-economie zijn en hoe deze kunnen veranderen”, aldus paus Leo.

• Lees de boodschap van de paus voor Wereldcommunicatiedag 2026 (rkkerk.nl)